J.A. dèr Mouw: 'Tussen golven en sterren...'

 

Tussen golven en sterren, vreemd aan de aard’,

zeilt de albatros zijn wijdgewiekte vlucht,

en dubb’le oneindigheid van nacht en lucht

orakelt rond zijn eenzaam trotse vaart.

 

Hem, diep vertrouwd met storm en sterren, spaart

de wijze zeeman; de ander is een klucht

zijn neergeruiste hoogheid, dat tot vlucht

hij sart, die hem van de ondergang bewaart.

 

Mijn liefde, groot van storm en sterrelicht,

streek uit de rand van ’t eindige op je neer; 

 

jouw zeilenpracht, door weiflend roer gericht,

vlindert naar helle nacht van bliksemweer.

 

Jou redt, breekt eens ’t verblind gewilde los,

niet weggeschrikt, jouw mystische albatros.

 

 

A stranger to the earth, twixt waves and stars,

the albatross sails on its wide-winged flight,

a dual eternity of air and night

prophesies round its proud and lonely path.

 

The bird, at home with storm and starry height,

the prudent sailor spares; the other views

its swished-down majesty as farce, and shoos

it, though it saves from shipwreck, into flight.

 

My love, that storm and starlight greatness gave,

dived at you from the finite’s outer rim;

 

the helm unsure, nought can your great sails trim,

which flutter to bright night where lightnings toss.

 

Should what is blindly willed break loose, you’re saved

by your unscared-off, mystic albatross.

J.A. dèr Mouw: 'De zee schuimt wolken naar de wolkenlagen'

 

De zee schuimt wolken naar de wolkenlagen,

de wolken reegnen zeeën in de oceaan;

boven de storm langs rustig zonn’ge baan

drijft de albatros, door windstilte gedragen:

 

hij hoort van ver de galop van de orkaan

door echoënd dal tussen de golven jagen

op ’t bliksemvolk dat, om zijn drift te plagen,

zijn fakkeldans op golftop rond doet gaan;

 

hij ziet in de afgrond van een wolkenkoker

ham’ren de wereldzee, witgroene moker;

en vastelanden scheuren dondrend los;

 

en boven dubb’le zee van zee en wolken,

aaneengeprikt door dans van bliksemvolken,

drijft breed in ’t stille zonlicht de albatros.

 

 

The sea flecks up clouds to where cloud banks stack,

the clouds rain seas into the sea below;

above the storm, borne on a breezeless flow,

the albatross drifts on its calm, bright track:

 

it hears far off the hurricane’s wild chase

galloping through great troughs that dip and lift

of lightning-folk who, keen to spoil this drift,

around the wave-tops let their torch-dance race;

 

it glimpses at a cloud-shaft’s bottom edge

the world-sea hammering, a white-green sledge;

and mainlands snap off at its pitch and toss...

 

above a double sea of clouds and ocean

pricked through with dancing torches, in slow motion

and steady sunlight drifts the albatross.

 

Inger Elisabeth Hansen: 'Å være eller ikke være albatross'

 

Å VÆRE ELLER IKKE VÆRE ALBATROSS

 

Drep ikke en albatross

la den få dø på vinden

den transoseaniske albatrossen jager ikke etter vind, den kan dø på vinden

Dreper du en albatross blir den hengende ved deg

den henger seg rundt halsen din og drar deg ned, ned

det vet gamle sjøfolk, de vet at det bringer ulykke med seg

å drepe en albatross, ve den skuta som har en albatross som er drept om bord

ve den skuta, albatrossen drar den ned, ned

for albatrossen skal dø på vinden

om vindene skifter retning, om alt er et jag etter vind

har albatrossen sin los, den kan dø på vinden, den kan lande der landes skulle

i form av bare fjær, fjærene etter seg selv

bare albatrossen kan det, den har losen på plass, den beste minnelosen

det vet gamle sjøfolk, skulle vindene skifte retning, skulle havet bli fullt

skulle elvene slutte å renne slik de før har rent

står Atlantis fremdeles på kartet i skallen på albatrossen

den kretser over Atlantis, der den har sin tid

slikt var det bare albatrossen som kunne

Når sluttet albatrossen

å kunne slikt som bare albatrosser kan?

Når begynte albatrossen å gå på kroken, å sprenge seg

i linene og bli et avfallsprodukt av lønnsomt linefiske? Spørsmålet er:

når forsvant albatrossen i albatrossen? Når begynte albatrossen

å dø på feil måter? Når begynte den å ta feil?

Når begynte den å forveksle plast med mat, når tippet den over

og ble en ripofag med en sykelig trang til å fortære søppel?

Hvor mange meter plast kan man hale ut av tarmen på en albatross?

Har du sett inn i tarmen på en albatross?

Når ble den en søppelavhengig, selvdestruerende styrtet skrott uten los?

Når tippet albatrossen over og ble en ripofag som snurrer rundt der ute

over havene av plast som snurrer og snurrer rundt der ute

uten minnelos, der Atlantis, der Atlantis?

 

 

TO BE OR NOT TO BE AN ALBATROSS

 

Do not kill an albatross

allow it to die on the wind

the transoceanic albatross is not chasing after the wind, it can die on the wind.

 

If you kill an albatross, it will keep hanging onto you

it will hang around your neck and pull you down, down

old mariners know this, they know that it brings bad luck

to kill an albatross, woe to the vessel that has a killed albatross on board

woe to that vessel, the albatross will pull it down, down

for the albatross is to die on the wind

if the winds change direction, if everything is a chasing after the wind

the albatross has its pilot, can die on the wind, can land where landing should take place

in the form of just feathers, the feathers left of it

only the albatross can do this, it has its pilot in place, the best memory pilot

old mariners know this, even if the winds were to change direction, the sea be full

the rivers cease to flow as they formerly have flowed

Atlantis would still be on the map in the skull of the albatross

it circles above Atlantis, where it has its time and season

as only the albatross is able to do

 

When did the albatross cease

to be able to do what only albatrosses can?

When did the albatross start to rise to the bait, to wear itself out

in the lines and become a waste product of profitable line fishing? The question is:

when did the albatross in the albatross disappear? When did the albatross start

to die in the wrong ways? When did it start to go wrong?

When did it start to mistake plastic for food, when did it tip over

and become saprophagous with a morbid urge to devour refuse?

How many metres of plastic can one pull out of the intestines of an albatross?

Have you seen inside the intestines of an albatross?

When did it become a refuse-dependent, self-destructive crashed carcass with no pilot?

When did the albatross tip over and become saprophagous, spinning around out there

above the seas of plastic that spin around and around out there

without a memory pilot where Atlantis, where Atlantis?

 

 

 

Martinus Nijhoff: 'Con sordino'

 

Con sordino

 

Zij zei tot mij: ‘Je bent een prins in bed’.

IJsbloemen waren op het raam gesproeid.

Ons lichaam, tot ontbinding toe vermoeid,

Was tusschen koele lakens in-gebed.

 

De wereld is herboren na dit sneeuwen

En ik ben weer een kind na deze nacht.

Wees goed voor mijn eenvoudigheid, die zacht

Spreekt als een schilderij der middeleeuwen.

 

Zie achter dennen het kasteel uitsteken,

En aan den einder als een schuine balk

Het zonlicht op het vrome landschap breken!

 

Door 't weiland draaft een ridder met zijn lief:

Hij fluit de honden, en zij ziet den valk

Stijgen, die van haar handschoen zich verhief.

 

 

Con sordino

 

She said to me: ‘You are a prince in bed.’

Upon the frozen pane ice flowers were sprayed.

Nestling between cools sheets as if unmade,

Our body by fatigue now lay outspread.

 

After this snow the whole world’s born anew

And this night over I’m once more a child.

Be kind to my simplicity whose mild

Voice speaks like medieval paintings do.

 

See behind pines the castle turrets stand,

And like a slanting beam on the horizon

The sunlight breaking over pious land!

 

A knight through meadows canters with his love:

He whistles to his dogs, she sees the falcon

Now risen from her gauntlet soar above.

 

 

J.C. Bloem: 'Voorjaar'

 

Voorjaar

 

De zon brak door de barre voorjaarslucht.

Plotseling kantelde er een vogelvlucht.

Op de aarde smolt de dungezaaide sneeuw.

Hart, gij zijt vrij; gij waart om niets beducht.

 

 

Spring

 

Through desolate spring skies the sun broke clear.

A flight of birds dropped in a sudden sheer.

The thinly sown snow melted on the earth.

Heart, you are free: you had no grounds for fear.

 

J.C. Bloem: 'Nachthemel'

 

Nachthemel

 

Onder de eenvormigheid der laatre jaren

Gebogen tot een warse en schriele deugd –

Hoe zou ’t ontduisterende hart bewaren

De jeugd, en de vervoering van de jeugd?

 

Totdat we een avond, onverwachts getogen

Door onvrede, of door ’t sterrenlicht misschien.

Heengaan en als een knaap met heldere ogen

Den onuitsprekelijke hemel zien.

 

 

Night sky

 

Beneath the sameness of years not long past

Reduced to paltry virtue we deplore –

How can the dark-dispelling heart hold fast

To youth and to the rapture at youth’s core?

 

Until one evening we, roused and surprised

By discontent, or maybe stars’ bright light,

Go out and like a lad with gleaming eyes

View the ineffable welkin of the night.

A. van Collem (1858-1933): 'Als gij mij leest, dan moet gij mededichten' (PS 72)

 

Als gij mij leest, dan moet gij mededichten

 

Als gij mij leest, dan moet gij mededichten,

En algeheel in mijn gedicht opgaan,

Het moet gelijken op een zelf-verrichten,

Alsof niet ik, maar gij het had gedaan.

 

Gij zult tevreden zijn, en ziet het aan,

En blijdschap zal uw dichtend oog verlichten;

Het is een kleinigheid, een vers te dichten,

Al lezende, is het in u ontstaan.

 

Ik las het echter, vóór gij had gelezen,

Dit is het onderscheid van u tot mij.

En niettemin deed ik geheel als gij,

 

Want wat gij lezen mocht uit mij, - vóór dezen,

Stond het geschreven, lichtend, rei aan rei,

Door de natuur, in tekens onvolprezen.

 

 

When you read me, you’ll be a co-creator

 

When you read me, you’ll be a co-creator,

Grow in my poem totally involved,

Will seem as if the sole originator,

As if from you, not me, it had evolved.

 

And, satisfied, your keen poetic eye

In its creative act joy will illumine; 

To write a poem is quite unassuming,

While reading, it in you has come alive.

 

Before you, though, this poem I have read,

That is the only difference we show.

Yet my act matched what you did, first to last,

 

For anything you gleaned from me, I’d read

Already written, gleaming, row on row,

By nature, and in signs quite unsurpassed.

 

 

Translated in collaboration with Albert Hagenaars

Poetic Synapses 72

 

 

 

 

 

 

 

Martinus Nijhoff: 'Impasse'

 

Impasse

 

Wij stonden in de keuken, zij en ik.

Ik dacht al dagen lang: vraag het vandaag.

Maar omdat ik mij schaamde voor mijn vraag

wachtte ik het onbewaakte ogenblik.

 

Maar nu, haar bezig ziend in haar bedrijf,

en de kans hebbend die ik hebben wou

dat zij onvoorbereid antwoorden zou,

vroeg ik: waarover wil je dat ik schrijf?

 

Juist vangt de fluitketel te fluiten aan,

haar hullend in een wolk die opwaarts schiet

naar de glycine door het tuimelraam.

 

Dan antwoordt zij, terwijl zij langzaamaan

druppelend water op de koffie giet

en zich de geur verbreidt: ik weet het niet.

 

 

Impasse

 

We stood there in the kitchen, she and I.

I’d had the thought for days: ask her today.

Ashamed to ask, I waited for the stray

unguarded moment, though, to make my try.

 

But seeing her now busy at her tasks

and realising that I had the chance

she’d answer without thinking in advance,

What would you have me write about? I asked.

 

Just then the whistling kettle starts to blow,

concealing her in rushing steam that soars

through slanting window up to purple rain.

 

And she replies, while drop by drop she pours

the boiling water on the coffee grains

and the aroma spreads out: I don’t know.

 

Martinus Nijhoff: 'Novalis'

NOVALIS

 

Zijn oogen waren onnatuurlijk groot,

De bleeke handen te roerloos voor daden -

Zooals een bloem uitbloeit met open bladen,

Droomde zijn leven open naar den dood.

 

Zijn zwakheid glimlachte als een kind glimlacht,

Wanneer zijn tuin bevroren is van winter -

Hij stond voor ’t raam en, glimlachend naar ginder,

Zong hij zijn zachte liefde door den nacht.

 

Er hingen - wonderlijk - over het paars

Behangsel schaduwen van vreemde dingen -

Hij kon zijn angst niet dempen door te zingen,

Het leven droeg iets stils, dood-stils en zwaars.

 

Hij zat voor ’t instrument en speelde een wijs

Die meedreef met het drijven van zijn droomen,

En zei eenvoudig: ‘Nu zal wellicht komen

Hij met den zandlooper, viool en zeis?’

 

 

NOVALIS

 

Unnaturally large were both his eyes,

His pallid hands too motionless for action –

Like petals on a flower unfold, grow waxen,

His life he dreamed to bloom to its demise.

 

His weakness smiled – as does a child’s glazed smile

When its now frozen garden makes it ponder –

Stood at the window, smiled at what lies yonder,

And through the night he sung his love so mild.

 

To the mauve wallpaper, and boding ill,

The shadows of strange things seemed to be clinging – 

He could not calm his anxious fear by singing,

For life was heaviness and deathly still.

 

He then sat down and played a tune so lithe

It with his drifting dreams entwined its humming,

And simply said: ‘Whom do I sense is coming,

Him with the hourglass, violin and scythe?’

 

 

Martinus Hijhoff: 'De moeder de vrouw'

 

DE MOEDER DE VROUW

 

Ik ging naar Bommel om de brug te zien.

Ik zag de nieuwe brug. Twee overzijden

die elkaar vroeger schenen te vermijden,

worden weer buren. Een minuut of tien

dat ik daar lag, in 't gras, mijn thee gedronken,

mijn hoofd vol van het landschap wijd en zijd -

laat mij daar midden uit de oneindigheid

een stem vernemen dat mijn oren klonken.

 

Het was een vrouw. Het schip dat zij bevoer

kwam langzaam stroomaf door de brug gevaren.

Zij was alleen aan dek, zij stond bij 't roer,

 

en wat zij zong hoorde ik dat psalmen waren.

O, dacht ik, o, dat daar mijn moeder voer.

Prijs God, zong zij, Zijn hand zal u bewaren.

 

In de zestiger jaren werkte A.L. Sötemann langdurig aan een analyse van het sonnet. Nogal wat interpretatie-onzekerheden deden hem worstelen met de duiding. Daaraan kwam een einde toen de clavicinist Hans Philips, een goede vriend van de dichter, hem frappante informatie gaf: Vanaf de pas geopende brug bij Zaltbommel had Philips in 1933 een psalmzingende vrouw gezien op een binnenvaartschip, en een andere keer elders een sterk op zijn eigen moeder lijkende vrouw. Twee momenten, vertelde hij aan Nijhoff tijdens een gezamenlijke fietstocht door het rivierengebied onder Utrecht, die hem aan de dichter in relatie tot zijn moeder hadden doen denken. Twee weken later liet Nijhoff Philips een eerste versie lezen van ‘De moeder de vrouw’.

 

 

‘THE OLD LADY’

 

I went to Bommel just to see the bridge.

I saw the new bridge. Two opposing shores

that shunned each other seemingly before

are neighbours once again. A grassy verge

I lay on, tea consumed, for some ten minutes

my head filled with the landscape far and wide –

when from that endlessness on every side

this voice came, and my ears resounded with it.

 

It was a woman. And the boat she steered

was passing downstream through the bridge quite slowly.

She stood there at the helm, alone on deck,

 

and what she sang were hymns, I now could hear.

Oh, I thought, oh, were mother there instead.

Praise God she sang, His hand shall safely hold thee. 

 

In the 1960s, A.L. Søtemann worked for a long time on an analysis of this sonnet. There were ambiguities that caused him trouble with an interpretation. These were resolved when a good friend of the poet, the harpsichordist Hans Philips, provided him with highly relevant information: In 1933, standing on the newly opened bridge, Philips had caught sight of a woman standing on a barge singing hymns, and on another occasions had seen a woman with a strong resemblance to his mother. He told Nijhoff about these two incidents during a cycle trip they made through a river area below Utrecht that made Nijhoff think about his relationship to his own mother. Two weeks later, Nijhoff let Philips read the first version of ‘De moeder de vrouw’.

 

 

Danish translation:

 

’MODEREN FRUEN’

 

Jeg tog til Bommel for at se på broen.

Jeg så den nye bro. Og de to bredder

der ville undgås måske før blev atter

naboer. Noen minutter nød jeg roen

og lå så dér, i græsset, teen drukket,

hovedet fyldt af landskab vidt og bredt –

da midt i alt det evige hørs brat

en stemme hvori ørene blev vugget.

 

Det var en kvinde. Med hende om bord

gled skibet gennem broen ned ad floden

Hun var alene på dækket, stod til rors,

 

og det hun sang var salmer, ku’ jeg høre.

O, tænkte jeg, hvis bare det var mor.

Pris gud sang hun, Hans hånd må dig bevare.